وضعیت گردشگری ایران و منطقه در صورت وقوع جنگ میان ایران و آمریکا
نویسنده: محمدحسین امینپور
مدیرعامل شرکت شهراوران کریاس | فعال حوزه اقتصاد گردشگری | دانشجوی کارشناسی ارشد کارآفرینی گردشگری دانشگاه هنر اصفهان
در سالهای اخیر، بازار گردشگری ایران و منطقه بهعنوان یکی از پتانسیلهای کلیدی رشد اقتصادی شناخته شده است. با وجود چالشهای داخلی، افزایش توریستهای ورودی، سرمایهگذاری در زیرساختها و توسعه تجربههای فرهنگی بهویژه در شهرهای تاریخی مانند اصفهان، شیراز، تبریز و یزد، باعث شده گردشگری بهعنوان یکی از امیدهای مهم اقتصادی کشور مطرح شود.
اما وقوع یک بحران ژئوپلیتیک بزرگ، مانند جنگ مستقیم میان ایران و آمریکا، میتواند تمامی این پتانسیلها را در مسیر خطر قرار دهد. در این مقاله با نگاهی واقعگرایانه به سناریوهای محتمل، فرصتها و تهدیدهای پیشِ رو در بخش گردشگری ایران و منطقه میپردازم.
چه سناریوهایی برای شرایط پیش رو پیش بینی می شود ؟
اگر جنگ میان ایران و آمریکا رخ دهد، تأثیرات زیر به سرعت در صنعت گردشگری محسوس خواهند بود:
الف) کاهش شدید گردشگران خارجی
ترس از ناامنی، لغو پروازها، بسته شدن مرزها و هشدارهای شدید سفارتها باعث میشود تقاضای سفر به ایران و کشورهای همسایه بهطور ناگهانی سقوط کند.
ب) بسته شدن مسیرهای هوایی و زمینی
شرکتهای هواپیمایی بینالمللی پروازهای خود به منطقه را متوقف میکنند، و عبور و مرور زمینی نیز بهدلیل بسته شدن مرزها یا نگرانیهای امنیتی متوقف خواهد شد.
ج) نابودی یا آسیب به زیرساختهای گردشگری
در صورت درگیریهای نظامی، مناطق شهری و جاذبههای تاریخی ممکن است در معرض خطر مستقیم یا غیرمستقیم قرار بگیرند؛ این موضوع نهفقط خسارت مالی، بلکه از دست رفتن میراث فرهنگی را به دنبال دارد.
د) بحرانهای اقتصادی همزمان
افزایش قیمت انرژی، کاهش سرمایهگذاری خارجی و خروج اقتصاد از وضعیت آرام تورمی، باعث میشود توان مصرفی مردم برای سفر کاهش یابد و بازار داخلی گردشگری نیز به شدت افت کند.
سناریوهای جایگزین و پیامدهای اقتصادی ـ اجتماعی
نگاهی واقعبینانه نشان میدهد که اثرات جنگ در گردشگری را نمیتوان تنها در بعد منفی خلاصه کرد. در ادامه سناریوهای ممکن دیگر را بررسی میکنیم:
الف) افزایش گردشگری منطقهای
اگر بخشهایی از منطقه امن باقی بمانند، برخی گردشگران از کشورهای نزدیک یا افرادی که محدودیت سفر به اروپا/آمریکا دارند، ممکن است گزینههای جایگزین را انتخاب کنند. بهویژه مقصدهایی با فرهنگ، غذا و تاریخ مشترک.
ب) رشد گردشگری سلامت و درمان
در میان بیثباتیهای بزرگ، گردشگری سلامت (برای درمانهای سریعتر یا خدمات تخصصی) ممکن است به گزینهای قابل توجه تبدیل شود، بهویژه اگر ایران بتواند خدمات درمانی تخصصی و مقرونبهصرفه ارائه دهد.
ج) توسعه گردشگری دیجیتال و تجربههای آنلاین
در صورت کاهش مسافرتهای فیزیکی، تجربههای فرهنگی آنلاین (تور مجازی، دورههای آموزشی، نمایشگاههای دیجیتال) میتوانند جایگزین درآمدهای مستقیم شوند.
چشمانداز بلندمدت برای ایران و منطقه
بدون تردید، جنگ، خسارات بزرگی به بخش گردشگری وارد خواهد کرد، اما تاریخ نشان داده است که پس از پایان بحرانها، بازار گردشگری یکی از نخستین بخشهایی است که پاسخ بهتری نسبت به سایر بخشها میدهد به ویژه در کشورهایی که جاذبههای طبیعی، فرهنگی و تاریخی دارند.
بر این اساس، توصیه میکنم استراتژیهای زیر در دستور کار فعالان و مدیران گردشگری قرار بگیرد:
الف) ایجاد طرحهای بازیابی سریع
پروژههای آماده بازسازی، بستههای تبلیغی پس از پایان بحران، همکاری با آژانسهای بینالمللی برای بازگرداندن اعتماد گردشگران.
ب) توسعه همکاریهای منطقهای
ایجاد مسیرهای گردشگری مشترک با کشورها و شهرهای امن منطقه برای جذب گردشگر از بازارهای جایگزین.
ج) سرمایهگذاری در صنعت سفر دیجیتال
فراهم کردن بستری برای تجربههای فرهنگی مجازی، تورهای آنلاین و تقویت برند مقصد در فضای دیجیتال.
وضعیت گردشگری ایران و منطقه در صورت وقوع جنگ میان ایران و آمریکا، بدونشک یکی از سختترین سناریوها است. اما با برنامهریزی صحیح، نگاه واقعگرایانه به فرصتهای جایگزین و ایجاد انعطافپذیری در مدلهای کسبوکار میتوان آثار منفی را کاهش داد و آماده بازیابی سریع پس از بحران شد.
گردشگری نخواهد مُرد؛ بلکه اگر هوشمندانه عمل کنیم، میتواند بقای اقتصاد فرهنگی ما را تضمین کند.
محمدحسین امینپور
